Türkçe Deyimler Sözlüğü'nde ara

Kirli çıkın
Cimrilikle para biriktiren kimse.
Sipsivri kalmak
Yalnız kalmak.
Bir ayağı çukurda olmak
ölümü yaklaşmak.
Tövbeler tövbesi (tövbeler olsun)
Bir şeyi bir daha yapmama kararını anlatır.
Altın adını bakır etmek
İyi ününü kötüye çıkarmak.
Elifi görse mertek sanmak
Okuma bilmeyenler için söylenir. (*)
Pek cahil kimseler için kullanılan bir sözdür. Elif. Arap alfabesinin birinci harfidir. Türk alfabesinin ilk harfi (A) nın yerine geçer. Yazılışı (I) harfi biçimindedir. Mertek ise, odun anlamındadır. Köy evlerinde damlar üzerine döşenen bir metreye yakın uzunlukta, kol kalınlığında odun parçalandır. Cahil kimselerin anlayışsızlığı, bilgisizliği anlatılmak istendiği zaman: “Elifi görse mertek sanır!” denir.
Şeytana külahı (pabucu) ters giydirmek
Çok naz olmak.
Uzun boylu
Uzun uzadıya.
El değiştirmek
Bir şeyin bir kimseden başka bir kimseye geçmesi.
Pösteki saydırmak
İçinden çıkılmaz bir işi yapmaya çalışmak.(*)
Eskiden “tımarhane” denilen akıl hastanesinde tedavi edilen deliler, son bir muayeneye tâbi tutulduklarında hastaneden çıkıp çıkamayacaklarını kontrol için eline bir koyun pöstekisi verilir : “Say bakalım şu pöstekinin tüylerini de bize tam olarak söyle” denirmiş. Eğer akıl hastası, bu işin zor olduğunu, tam bir sayı veremeyeceğini söylerse akıllandığı kanısına varılır, serbest bırakılırmış. Eğer oturup da bu imkânsız işi kabullenir, pöstekinin tüylerini teker teker saymaya kalkışırsa eski durumunun değişmediğine hükmolunur, tımarhanede misafir etmeye devam ederlermiş. Uzun zaman isteyen değmeyecek işleri ya da imkânsız görünen şeyleri; yersiz, saçma uğraşmaları ciddiyetle yapanlar için bugün “pösteki saydırmak” deyimi kullanılır.

Pages