Türkçe Deyimler Sözlüğü'nde ara

Zaman sana uymazsa, sen zamana uy.
İnsanla yaşadığı çağ arasında bir uygunluğun gereğini anlatır. Bir örnek: bir kimse kalkar da aya gitmenin günah olduğunu söylerse, aya gitmekten vazgeçilmeyeceğine göre, bu kimsenin gülünç duruma düşmemesi için fikrini değiştirmesi gerekir.
“Zaman uymayınca sen uy zamana.” (Mengûşi) / “Veysel ne durursun herkes gidiyor Zaman uymaz sen zamana uy diyor Fen çok büyük kerameti yutuyor Uyan bu gafletten uyuma yurttaş.” (Âşık Veysel)
Aç elini kora sokar.
Aç, yiyeceğini sağlamak için her türlü tehlikeyi göze alabilir. “Aç köpek fırın deler (yıkar)”, “Aç kurt arslana saldırır” atasözleriyle eşanlamlıdır.
Aç ile eceli gelen söyleşir.
Bak: “Aç köpek fırın deler.”, “Aç kurt arslana saldırır.”, “Aç kurt yavrusunu yer.”, “Aç yanından kaç.”
Ağlamayan çocuğa meme vermezler.
İstemeyen, istemesini bilmeyen, kısacası hakkını aramayanlar, genellikle haksızlıkla karşı karşıyadırlar. Birçok insan hakları, kendiliğinden elde edilmemiş, uzun mücadeleler sonunda alınmıştır.
“Verilmez oğlan ağlamasa emcek.” (Güvahi) / “İstemem o dehşet gün gelip çatsın Bana kimseler anam kadar yanmaz.” (Cahit Sıtkı Tarancı)
Almadığın hayvanı kuyruğundan tutma.
İstemediğin kimseye umut verme, ister görünme.
Kılıç kınım kesmez.
İnsan kendinden olana, yakınma zarar vermek istemez.
Her şeyin vakti var, horoz bile vaktinde öter.
Her şeyin bir zamanı vardır. Zamansız yapılan işler olumlu sonuç vermez. / “Demir tavında dövülür” atasözüyle yakın anlamlıdır.
Seyrek git sen dostun, kalksın ayak üstüne.
İnsanlar, hele dostlar arasındaki ilişkinin ölçülü olması, usandırıcı olmaması gerekir.
“Sevdiğin yere sık varıp gelme Kalkar muhabbetin itibar olmaz.” (Rahmi)
Parayı araya değil paraya vermeli.
Para değerli işler için kullanılmalıdır.
Eşek kocamakla (büyümekle) tavla başı olmaz.
Yeteneksiz biri bir işte çok eski de olsa gereği kadar başarılı olamaz.

Pages