Türkçe Deyimler Sözlüğü'nde ara

Gemisini kurtaran kaptan.
Güç bir duruma düşünce her çareye başvurarak kendisini kurtaranlar için söylenir.
“Fırtınalı günde azim havada Gemisini kurtaran kaptan demişler.” (Refiki) / “El için kendini ateşe atma Gemisini kurtaran kaptan demişler.” (Mir’ati)
Boş gezmekten bedava çalışmak yeğdir.
İnsanlığa en iyi hizmet çalışmakla olur; hangi iş olursa, yeter ki topluma yararlı olsun.
Dostluk kanı günde belli olur.
Gerçek dostların üzüntülü günlerde insanı yalnız bırakmamasını, ona yardımcı olmasını anlatır.
Hatır için çiğ tavuk yenir.
İnsan sevdiği için her şeyi yapar.
At binenin (iş bilenin), kılıç kuşananın.
Bir şeye sahip olma hakkı, ancak o şeyi en iyi hak edenindir, anlamında söylenir.
“At binenin, kılıç kuşananındır / Budur resm-i cihan, hükm-ü zamane.” (Mengûşî)
Sona kalan dona kalır.
Bir şeyi zamanında almayan, sonra o şeyin tükendiği, zamanı geçtiği anlaşıldığında büyük üzüntü duyar.
Mazlumun ahi, indirir şahı.
Ezilenlerin, bir gün zalimlere gereken dersi vereceklerini anlatır.
“Kalmaz ebeden kimsede bir kimsenin ahi.” (Şinasi) / “Bil mazlumun ahi yerde kalmaz Sebepsiz ah alıp etme günahı.” (Mengûşi)
Köprüyü geçinceye kadar ayıya dayı derler.
Kimi insanlar, işlerinin hatırı için iş yaptırdıkları kimseye gereğinden çok gönül okşayıcı davranışlarda bulunurlar.
Dökme (taşıma) su ile değirmen dönmez.
Yetersiz ve gelişigüzel çalışmalardan temelli ve büyük sonuçlar alınamaz.
“Taşıma su ile değirmen dönmez Ana bir başlıca çay olmayınca.” (Mir’ati)
Kalaylı bakır küflenmez.
Temiz şey kirlenmez. Doğru, dürüst bilinen kişiyi lekelemek kolay değildir.

Pages